Hicri takvim, Müslüman dünyasında dini günlerin belirlenmesinde kullanılan ve Ay’ın hareketlerine dayanan bir takvimdir. Ramazan’ın her yıl farklı bir mevsime denk gelmesi, kandillerin ve bayramların tarihlerinin sürekli değişmesi bu takvimin yapısından kaynaklanır. Bu rehberde hicri takvimin nasıl işlediğini, ayların nasıl belirlendiğini ve miladi tarihe çevirmenin neden her zaman kesin olmadığını anlatıyoruz. Tarih çevirmek için hicri takvim çevirici aracımızı kullanabilirsiniz.
Hicri takvimin başlangıcı
Hicri takvim, Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye hicretinin gerçekleştiği yıl olan miladi 622 yılını başlangıç kabul eder. Takvim, Hz. Ömer döneminde resmîleştirilmiştir. Yıl başı her zaman 1 Muharrem’dir.
Osmanlı döneminde resmi işlerde hicri takvimin yanında mali işler için Rumi takvim de kullanılmış, Türkiye 1926’da miladi takvime geçmiştir. Bugün hicri takvim Türkiye’de dini günlerin belirlenmesinde kullanılır.
Kameri ay ve kameri yıl
Hicri takvimde her ay, yeni ayın ardından hilalin ilk görülmesi veya hesaplanmasıyla başlar.
- Bir kameri ay (iki yeni ay arası) ortalama 29,53 gündür; bu yüzden aylar 29 veya 30 gün çeker.
- Bir kameri yıl 12 aydan oluşur ve 354 veya 355 gün sürer.
- Güneş yılı ise yaklaşık 365,24 gündür.
Aradaki yaklaşık 11 günlük fark nedeniyle hicri tarihler miladi takvimde her yıl yaklaşık 11 gün öne kayar. Yaklaşık 33 güneş yılında hicri takvim tüm mevsimleri dolaşıp aynı noktaya döner; bu yüzden Ramazan zamanla hem kış hem yaz aylarına denk gelir.
Hicri takvimde, Yahudi takviminden farklı olarak, mevsimlere uyum için ek ay (artık ay) yoktur.
Hicri aylar
| Sıra | Ay | Not |
|---|---|---|
| 1 | Muharrem | Hicri yılbaşı; 10 Muharrem Aşure günü |
| 2 | Safer | |
| 3 | Rebiülevvel | Mevlid Kandili bu ayda |
| 4 | Rebiülahir | |
| 5 | Cemaziyelevvel | |
| 6 | Cemaziyelahir | |
| 7 | Recep | Üç aylar başlar; Regaip ve Miraç kandilleri |
| 8 | Şaban | Berat Kandili |
| 9 | Ramazan | Oruç ayı; Kadir Gecesi |
| 10 | Şevval | 1 Şevval Ramazan Bayramı |
| 11 | Zilkade | |
| 12 | Zilhicce | Hac ayı; 10 Zilhicce Kurban Bayramı |
2026 yılındaki örnek tarihler
Diyanet İşleri Başkanlığı’nın takvimine göre:
| Gün | Hicri | Miladi |
|---|---|---|
| Ramazan başlangıcı | 1 Ramazan 1447 | 19 Şubat 2026 |
| Ramazan Bayramı 1. gün | 1 Şevval 1447 | 20 Mart 2026 |
| Kurban Bayramı 1. gün | 10 Zilhicce 1447 | 27 Mayıs 2026 |
| Hicri yılbaşı | 1 Muharrem 1448 | Haziran 2026 ortası |
Kayma etkisini görmek için: 2027’de Ramazan, 2026’dakinden yaklaşık 11 gün önce, Şubat 2027’nin ilk yarısında başlayacaktır. Kesin tarihler için Diyanet’in yayımladığı dini günler takvimi esas alınmalıdır. Bir dini güne kaç gün kaldığını kaç gün kaldı aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Ay başları nasıl belirlenir?
Ay başını belirlemede üç temel yaklaşım vardır:
- Çıplak gözle hilal gözlemi (rü’yet): Ayın 29. günü akşamı hilal görülürse yeni ay başlar, görülmezse ay 30 güne tamamlanır. Bazı ülkeler Ramazan ve bayramlar için bu yöntemi kullanır.
- Astronomik hesap: Hilalin belirli koşullarda görülebilir olup olmayacağı önceden hesaplanır. Türkiye’de Diyanet, 1978’de İstanbul’da düzenlenen uluslararası Hilal Konferansı’nda benimsenen ölçütlere dayanan hesap yöntemini kullanır; bu sayede takvim yıllar önceden yayımlanabilir.
- Ümmü’l-Kurra takvimi: Suudi Arabistan’ın resmi ve idari işlerde kullandığı, astronomik hesaba dayalı takvim. Ancak Suudi Arabistan Ramazan ve bayram başlangıçlarında hilal gözlemini de dikkate alır.
Farklı yöntemler ve ölçütler nedeniyle aynı ay başı ülkeler arasında bir gün farklı olabilir. Bu fark, namaz vakitlerinin farklı kaynaklarda farklı görünmesine benzer; o konudaki ayrıntıları namaz vakitleri nasıl hesaplanır rehberimizde bulabilirsiniz.
Hicri ve miladi tarih nasıl çevrilir?
Yaklaşık yıl dönüşümü
Yıl düzeyinde kaba bir dönüşüm için şu formüller kullanılabilir:
Hicri yıl ≈ (Miladi yıl − 622) × 33 / 32
Miladi yıl ≈ Hicri yıl × 32 / 33 + 622Örnek: (2026 − 622) × 33 ÷ 32 = 1.404 × 1,03125 ≈ 1447,9. Gerçekten de 2026’nın ilk yarısı hicri 1447, ikinci yarısı 1448 yılına denk gelir.
Gün düzeyinde çeviri
Gün bazında kesin çeviri için tablolu (aritmetik) algoritmalar veya Ümmü’l-Kurra gibi resmi takvimler kullanılır. Dikkat edilmesi gerekenler:
- Aritmetik algoritmalar ile gözleme dayalı takvimler arasında ±1–2 gün fark olabilir.
- Hicri günler geleneksel olarak gün batımında başlar; bir dini gecenin (kandil gibi) tarihi bu yüzden miladi günün akşamına denk gelir.
- Eski belgelerdeki tarihleri çevirirken belgenin Rumi mi hicri mi olduğuna dikkat edin; Rumi takvim güneş yılına dayanır ve farklı bir hesap gerektirir.
Hicri takvimin günlük hayattaki yeri
- Dini günler: Ramazan, bayramlar, kandiller ve Aşure günü hicri takvime göre belirlenir.
- Zekat: Zekat için gereken bir yıllık süre (havl) genellikle kameri yıl olarak hesaplanır. Ayrıntılar için zekat rehberimize bakabilirsiniz.
- Hac: Hac ibadeti Zilhicce ayında yapılır.
- Körfez ülkeleri: Suudi Arabistan’da hicri takvim resmi işlerde de kullanılır.
Hicri tarih nasıl yazılır?
Hicri tarihler genellikle gün, ay adı ve yıl sırasıyla yazılır ve yılın sonuna “h.” veya “H” eklenir: 1 Şevval 1447 h. Uluslararası metinlerde ay adları Arapça transliterasyonla (Rabi’ al-Awwal gibi), yıl ise “AH” (Anno Hegirae) kısaltmasıyla gösterilir. Aynı belgede hem hicri hem miladi tarih kullanılıyorsa karışıklığı önlemek için ikisini birlikte yazmak iyi bir alışkanlıktır: “1 Şevval 1447 / 20 Mart 2026” gibi.
Osmanlıca belgelerde yıl, Arap rakamlarıyla ve bazen ebced hesabıyla da yazılmış olabilir. Arşiv çalışmalarında belgenin hangi takvimle tarihlendiği belgenin türünden ve içerikten anlaşılmaya çalışılır.
Sık yapılan hatalar
- Hicri yılı 365 gün sanmak: Kameri yıl 354–355 gündür.
- Hicri günü gece yarısı başlatmak: Hicri gün gün batımında başlar.
- Tek bir çeviriyi kesin kabul etmek: Yöntem farkı nedeniyle bir günlük sapma olabilir.
- Rumi ve hicri takvimi karıştırmak: İkisi farklı sistemlerdir.