Burs başvurusu, yatay geçiş, çift anadal, Erasmus, yüksek lisans ve iş başvuruları… Üniversite hayatında en çok sorulan sayılardan biri not ortalamasıdır. Hesap basittir ama dersin ağırlığını hesaba katmamak, tekrar alınan dersleri yanlış saymak veya 4’lük notu kafadan 100’lüğe çevirmek sık yapılan hatalardır. Bu rehberde ağırlıklı ortalamanın nasıl hesaplandığını, AKTS’nin rolünü ve YÖK dönüşüm tablosunu çözümlü örneklerle anlatıyoruz. Kendi derslerinizle hesaplamak için not ortalaması hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Harf notları ve katsayıları
Türkiye’deki üniversitelerin çoğunda kullanılan harf notu sistemi:
| Harf notu | Katsayı | Not |
|---|---|---|
| AA | 4,00 | |
| BA | 3,50 | |
| BB | 3,00 | |
| CB | 2,50 | |
| CC | 2,00 | |
| DC | 1,50 | Bazı üniversitelerde koşullu geçer |
| DD | 1,00 | Bazı üniversitelerde koşullu geçer |
| FD | 0,50 | Başarısız |
| FF | 0,00 | Başarısız |
Harf notlarının hangi puan aralığına karşılık geldiği (örneğin 90–100 = AA) ve bağıl değerlendirme kullanılıp kullanılmadığı üniversiteye göre değişir. Koşullu geçme kuralları da genellikle dönem ortalamasının belirli bir değerin (çoğunlukla 2,00) üzerinde olmasına bağlıdır.
AKTS ve kredi: dersin ağırlığı
Her dersin ortalamaya etkisi, AKTS (Avrupa Kredi Transfer Sistemi) veya ulusal kredi değeriyle orantılıdır:
- Bir akademik yıl genellikle 60 AKTS, bir dönem 30 AKTS’dir.
- 1 AKTS, derse katılım, ödev, proje ve sınav hazırlığı dahil yaklaşık 25–30 saatlik iş yükünü temsil eder.
- Pek çok üniversite artık ortalamayı AKTS üzerinden hesaplar; bazıları hâlâ ulusal kredi (haftalık ders saati) kullanır. Transkriptinizde hangisinin esas alındığı yazar.
Formül: ağırlıklı ortalama
Ortalama = Σ (Katsayı × AKTS) ÷ Σ AKTS- Dönem not ortalaması (DNO / YNO): Yalnızca o dönemin dersleriyle hesaplanır.
- Genel not ortalaması (GNO / GANO): Öğrencinin başladığından bu yana aldığı tüm derslerle (tekrar alınanlarda genellikle son not) hesaplanır.
Çözümlü örnek: bir dönemin ortalaması
| Ders | AKTS | Harf | Katsayı | Katsayı × AKTS |
|---|---|---|---|---|
| Matematik I | 6 | AA | 4,00 | 24,0 |
| Fizik I | 5 | BB | 3,00 | 15,0 |
| Programlamaya Giriş | 6 | BA | 3,50 | 21,0 |
| Türk Dili I | 2 | CC | 2,00 | 4,0 |
| İngilizce I | 4 | CB | 2,50 | 10,0 |
| Toplam | 23 | 74,0 |
Dönem ortalaması = 74 ÷ 23 = 3,217 → 3,22
Ağırlıksız (basit) ortalama alınsaydı (4 + 3 + 3,5 + 2 + 2,5) ÷ 5 = 3,00 çıkardı. Fark, yüksek AKTS’li derslerde alınan yüksek notlardan kaynaklanır.
Genel ortalama nasıl güncellenir?
Önceki dönemlerin toplamını bildiğinizde yeni genel ortalamayı kolayca bulabilirsiniz:
Yeni GANO = (Önceki toplam puan + Bu dönemin puanı) ÷ (Önceki AKTS + Bu dönemin AKTS)Örnek: İlk yıl 60 AKTS ile GANO 2,80 (toplam puan 168). Yeni dönemde 30 AKTS ile dönem ortalaması 3,40 (toplam puan 102).
- Yeni GANO = (168 + 102) ÷ (60 + 30) = 270 ÷ 90 = 3,00
İleri dönemlerde toplam AKTS büyüdükçe tek bir dönemin genel ortalamayı değiştirme gücü azalır; ortalamayı yükseltmek için erken dönemlerde iyi not almak bu yüzden önemlidir.
Tekrar alınan dersler
Bir dersi FF ile kalıp tekrar alarak BB ile geçtiğinizi varsayalım. Çoğu üniversitede GANO hesabında yalnızca son not (BB) kullanılır; eski FF ortalamadan çıkar ve dersin AKTS’si yalnızca bir kez sayılır. Not yükseltmek için alınan derslerde bazı okullar son notu, bazıları ise en yüksek notu esas alır.
4’lük notu 100’lük sisteme çevirme (YÖK tablosu)
Kamu personeli alımları, akademik kadro ilanları ve bazı burs başvurularında 4’lük not, YÖK’ün 4’lük sistemden 100’lük sisteme dönüşüm tablosu ile çevrilir. Tablodan bazı değerler:
| 4’lük not | 100’lük karşılığı |
|---|---|
| 4,00 | 100,00 |
| 3,50 | 88,33 |
| 3,00 | 76,66 |
| 2,50 | 65,00 |
| 2,00 | 53,33 |
| 1,00 | 30,00 |
Tablo bu aralıkta yaklaşık doğrusaldır; ara değerler için yaklaşık formül:
100'lük not ≈ 4'lük not × 23,33 + 6,67Örnekteki 3,22 ortalama, bu yaklaşımla ≈ 81,80 eder. Resmi başvurularda yaklaşık formül yerine YÖK’ün yayımladığı tablodaki değeri kullanın; ayrıca bazı üniversiteler mezunlarına kendi dönüşüm tablolarına göre belge verir. Başvuru ilanında hangi tablonun esas alınacağı genellikle belirtilir.
Basit oran (3,22 ÷ 4 × 100 = 80,50) YÖK tablosundan farklı sonuç verir; resmi işlemlerde bu yöntemi kullanmayın. Oranlarla ilgili genel bilgi için yüzde hesaplama rehberimize bakabilirsiniz.
Onur ve yüksek onur
Çoğu üniversitede, disiplin cezası almamış öğrencilerden dönem ortalaması 3,00–3,49 olanlar onur, 3,50 ve üzeri olanlar yüksek onur öğrencisi sayılır. Eşikler ve ek koşullar (ör. en az belirli sayıda AKTS alma) üniversite yönetmeliğine göre değişir.
Lise: diploma notu ve OBP
Lisede diploma notu 100’lük sistemdedir ve tüm yılların derslerinin haftalık ders saatine göre ağırlıklı ortalamasıyla hesaplanır. YKS’de diploma notu Ortaöğretim Başarı Puanı’na (OBP) dönüştürülür:
- OBP = Diploma notu × 5 (250–500 arası)
- Yerleştirme puanına katkı = OBP × 0,12 (bir önceki yıl bir programa yerleşenlerde 0,06)
Diploma notu 80 olan bir aday için OBP 400, katkı 400 × 0,12 = 48 puan olur. Katsayılar ÖSYM kılavuzuyla değişebileceği için her yıl kılavuzu kontrol edin.
Sık yapılan hatalar
- Ağırlıksız ortalama almak: 2 AKTS’lik ders ile 8 AKTS’lik ders aynı etkiye sahip değildir.
- Başarısız dersleri hesaptan çıkarmak: FF notları da (tekrar alınana kadar) ortalamaya dahildir.
- Muaf ve geçti/kaldı derslerini katmak: “Muaf” veya “S/U” notlu dersler genellikle ortalamaya girmez.
- 4’lük notu 25 ile çarpmak: Resmi dönüşümde YÖK veya kurum tablosu kullanılır.
- Yuvarlamayı erken yapmak: Ara sonuçları yuvarlamayın, yalnızca son sonucu iki haneye yuvarlayın.